​De poëzie van het DNA van Leeuwarden

Toen Leeuwarden werd verkozen tot Culturele Hoofdstad schrokken kunstenaars Hein de Graaf en Joop Zwart wakker. Zij wilden ook iets doen. Dat 'iets' is ondertussen uitgegroeid tot het project DNA2018. Het project binnen het programma van LF2018 roept alle Leeuwarders en iedereen die iets met de stad heeft op om zijn of haar verhaal in te leveren. In een reageerbuisje.

Zijn vader noemde het atelier van zijn zoon altijd het lab. En eerlijk gezegd kan Hein de Graaf zich daar wel in vinden. Het is de plaats waar dingen opborrelen, ontdekt en geperfectioneerd worden. De laatste drie jaar is die typering bovendien niet meer alleen figuurlijk. Zijn atelier, onder de hanenbalken van een oude zeepziederij in het centrum van Leeuwarden, ligt vol met tientallen buisjes die uit het laboratorium van een ziekenhuis lijken te komen. De een nog vreemder dan de andere. In sommige zit een piepklein potloodje, in andere een kaartje van de stad en er is er zelfs een met een 3D-geprint mannetje. De voorjaarszon strijkt over een bureau vol met maquettes van karton en ijzerdraad. In een hoek staat een bomvolle kast. ,,Die sleep ik al mijn hele leven mee. Alle spullen die daarin staan, vertellen iets over mij.’’

Leeuwarders verzamelen

De kast zegt ook alles over zijn werk als kunstenaar. ,,Mijn werk bestaat uit verzamelingen”, legt De Graaf uit. ,,En zo’n verzameling wilde ik ook maken voor 2018.’’ Hij dacht er lang over na samen met collega Joop Zwart. De vreemdste ideeën borrelden bij hen op. ,,Ik liep bijvoorbeeld rond met het idee om stukjes stof en vuil van de straat in buisjes te doen.’’ Maar niets stond hen echt aan. Tot ze zich beseften dat niet de steentjes en het vuil maar juiste de mensen de ziel van een stad vormen.

Samen met zijn vrouw Marijke Tiemersma, Zwart is zich weer op eigen werk gaan richten, werkte hij het concept verder uit. ,,Ik had alleen het idee van die verzameling. Marijke kwam met het grotere verhaal.’’ Zij bedacht een website (dnalwd2018.nl) en een app waarmee iedereen die een buisje inzendt, zijn verhaal kan vertellen. ,,En zo wordt het echt een waardevolle schat aan informatie. Over 150 jaar krijgen historici dit onder ogen en zullen ze de ziel van de stad kennen. Het is echt de kleur van Leeuwarden. Het zal anders zijn dan in Goes of Tilburg.’’

Prachtige verhalen

De Graaf en het team van DNA2018 trekken momenteel langs scholen, bedrijven en instellingen om over het project te vertellen en mensen uit te nodigen zelf een buisje te vullen met hun verhaal. ,,Het is de bedoeling dat je er iets belangrijks in doet. Iets dat wat over jou vertelt. Zolang het maar geen vloeistof is. En een lieveheersbeestje, dat vind ik ook niet leuk. Geen levende dieren dus.’’

Hij verzamelde de afgelopen tijd al talloze prachtige verhalen. Van een meisje uit Syrië bijvoorbeeld, dat nu in de Internationale Schakelklas in Leeuwarden zit. ,,Zij had tien kleurige punaises in haar buisje gestopt. Toen ik vroeg waarom, vertelde ze dat het stond voor haar leven. Dat had net als de punaises zijn vrolijke maar ook zijn vervelende kanten.’’ En ook een vriendin kwam met een bijzonder buisje terug. ,,Zij had er een klein kaarsje ingestopt. Zo schijnt er ook nog een lichtje als ik er niet meer ben’, zei ze.’’

,,Het is pure poëzie’’, zegt De Graaf. ,,Ik vind het zo mooi. Al die verhalen.’’ Zijn eigen buisje vulde hij al aan het begin van het project. Gelukkig maar, aldus de kunstenaar. ,,Het zou me nu niet meer lukken. Zoveel keuzes.’’

In zijn buisje zit een jeugdfoto van zijn dochter. ,,Zij en haar moeder zijn heel belangrijk voor me.’’ Ook zit er een klein stukje blauw glas in. ,,Daar zit een belangrijk verhaal voor mij en Marijke aan vast.’’ Daarnaast ligt een rood stukje glas. ,,Dat is echt mijn kleur. Het staat voor waar ik van houd: passie, doorzetten.’’ De verzameling is compleet met een buisje in het buisje. ,,Daar zitten haren van mijn lievelingskat in. Ik heb er drie, maar deze is echt mijn schat.’’

,,Verhalen zijn gewoon heel belangrijk voor mensen’’, zegt Marijke Tiemersma. ,,Het gaat echt om wie je bent.’’

Groot kunstwerk

Alle ingeleverde buisjes vormen uiteindelijk een gigantisch kunstwerk van 5 meter hoog in de hal van het Stadskantoor in Leeuwarden. Duizenden buisjes passen in de met hulp van de Mannen van Staal en Pyrasied gebouwde constructie. ,,En als er meer bijkomen, is dat ook geen probleem. Dan zetten we er gewoon een paar lagen bovenop.’’

Het is een constructie die hem de nodige hoofdbrekens kostte. Aanvankelijk dacht hij aan een vorm gebaseerd op de nautilus schelp. ,,Maar dat bleek technisch lastig en pakte erg duur uit.’’ Bovendien zouden daar nog veel meer buisjes in moeten. ,,En dan ga je iets forceren. Dat wil ik niet.’’

De nieuwe vorm is ook makkelijker voor de app die gebouwd wordt bij het kunstwerk. ,,Die kan de blokken scannen’’, vertelt Tiemersma. ,,En jou zo precies laten weten waar jouw buisje zich bevindt.’’ De app is ook bedoeld om verbinding te creëeren. ,,Je kan bijvoorbeeld zoeken naar gemeenschappelijke interesses. Bijvoorbeeld iedereen die iets met Cambuur heeft. Dan zullen die buisjes op je scherm oplichten.’’

In de loop van 2018 wordt het kunstwerk langzaam maar zeker gevuld. Elke keer als er een blok klaar is, wordt het toegevoegd. Volstrekt willekeurig. En dat is belangrijk, zegt De Graaf. ,,Iedereen is gelijk. Het is niet zo dat de burgemeester ergens bovenin komt en ik als simpele kunstenaar een blok op de onderste rij krijg.’’

Eindeloos project

Na 2018 wordt het kunstwerk in het Stadskantoor afgebroken. Maar dat is niet het einde van DNA2018. Een deel van de blokken gaat naar het Historisch Centrum Leeuwarden en de organisatie is met verschillende bedrijven en instellingen in gesprek die ook graag na het jaar van Culturele Hoofdstad enkele blokken over willen nemen. ,,Scholen bijvoorbeeld, die graag een blok met hun leerlingen willen en daar iets permanents van willen maken in hun gebouw.’’

De Graaf hoopt dat DNA2018 een project zonder einde wordt. ,,Dat er ieder jaar nieuwe buisjes binnen blijven komen van nieuwe Leeuwarders. Kinetische kunst, zonder einde.’’

Vooralsnog is dat iets voor de toekomst. Eerst kijkt hij heel erg uit naar het kunstwerk. ,,Ik ben een echte kijker. Het lijkt me heerlijk om al die buisjes langs te gaan en dan de fantasie het werk te laten doen. Wat zou het verhaal zijn achter dat potloodje? Achter dat ringetje? Niets mooiers dan dat.’’

Meedoen

Ook bijdragen aan DNA2018? De organisatie komt langs bij scholen en bedrijven maar de buisjes worden ook uitgedeeld door baliemedewerkers van het Stadskantoor en de Openbare Bibliotheek. Daar, en bij het Historisch Centrum Leeuwarden, kunnen de buisjes ook weer ingeleverd worden. Meer informatie is te vinden op dnalwd2018.nl.

Tekst Wilbert Elting.

Hoofdsponsors
Hoofdsponsors
Businesspartners
Initiators