De ruimte in met Eise Eisinga

In 2001 verruilde Adrie Warmenhoven het altijd bruisende Amsterdam voor het pittoreske Franeker. Zeventien jaar, twee uitbreidingen en vele duizenden bezoekers later werkt de directeur en conservator nog altijd met veel plezier bij het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium. ,,Toen ik hier begon bestond het museum alleen nog uit het oorspronkelijke pand. Een prachtig gebouw, maar de noodzaak om uit te breiden was direct duidelijk.” In die tijd bezochten ieder jaar 30.000 bezoekers het kleine huisje van Eisinga. Inmiddels zijn de bezoekersaantallen bijna verdubbeld en mag het museum Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima en de succesvolle auteur Dan Brown tot haar bezoekers rekenen.

Het planetarium opende in 1781, zeven jaar nadat wolkammer Eise Eisinga begon met de bouw. ,,Het is het oudste nog werkende planetarium in de wereld”, vertelt Warmenhoven trots. ,,Eisinga was buitengewoon intelligent, hij schreef op zijn vijftiende een wiskundeboek en twee jaar later een boek over astronomie. Zijn kennis vergaarde hij grotendeels door zelfstudie. Daarnaast hielp zijn vader hem die hem met de juiste mensen in contact bracht. Hoewel Eisinga hoogbegaafd was kon hij niet naar het gymnasium omdat hij zijn vader moest opvolgen als wolkammer. Het Planetarium is dus vanuit een burgerinitiatief ontstaan.” Beide punten maken het Planetarium uniek in haar soort. En daarom proberen Warmenhoven en zijn team het Planetarium op de Werelderfgoedlijst van UNESCO te krijgen. Dat is geen makkelijke opgave: er wordt al vijftien jaar hard gewerkt om de wereld ervan te overtuigen dat het Planetarium van Eisinga een plek op de lijst verdient. ,,Vroeger had je Eisinga zelf hier aangetroffen. Nu, 237 jaar later, word je meegenomen door een opvolger van Eisinga die, net als de wolkammer, het Planetarium uitlegt met een stok. Het feit dat het Planetarium vandaag de dag nog steeds dezelfde functie heeft is heel bijzonder”, stelt Warmenhoven.

Met de tijd mee
Er wordt van alles ondernomen om het museum onder de aandacht te brengen en waar mogelijk te moderniseren. ,,Aan het Planetarium zelf veranderen we niets. Dat moet blijven zoals Eisinga het in de achttiende eeuw gemaakt heeft. Maar de presentatie eromheen hebben we zoveel mogelijk aangepast aan deze tijd.” Het museum is zo ingericht dat de bezoeker bij binnenkomst eerst langs de moderne expositie geleid wordt. ,,Hier kun je met eigen ogen en handen ontdekken hoe astronomische instrumenten werken. Deze interactieve expositie is een inleiding op het bezoek aan de Planetariumkamer.” Naast het historische woonhuis met de Planetariumkamer bevat het museum de voormalige wolkammerij van Eisinga, een uitgebreide verzameling historische astronomische instrumenten, een filmzaal die doorlopend documentaires laat zien, wisselende exposities en een brasserie. ,,In het pand waar Brasserie de Stadstuin gevestigd is bevond zich vroeger de koffiebranderij van Van Balen. Het bevat nog altijd het originele Art Nouveau-interieur. We zijn ontzettend blij dat we dit stukje geschiedenis ook kunnen laten zien.”

Warm welkom
Zo hartelijk als Warmenhoven ons ontvangt, zo warm wordt iedere bezoeker onthaalt bij een bezoek aan het Planetarium. Persoonlijke uitleg staat centraal. ,,Iedere bezoeker wordt hier persoonlijk welkom geheten en krijgt een compacte maar allesomvattende uitleg in de Planetariumkamer. Dat zien wij als onze belangrijkste taak”, aldus Warmenhoven. ,,Of er nu iemand alleen komt, een bus met veertig Fransen of een familie uit de buurt, iedereen is even waardevol voor ons. Elke bezoeker wordt aangesproken en krijgt uitleg in de kamer.” En dat gebeurt in verschillende talen. ,,We hebben medewerkers die uitleg geven in Nederlands, Engels en Duits. Indien mogelijk ook in Frans en Fries. Daarnaast staat extra toelichting op papier in onder andere Portugees, Russisch, Arabisch en Spaans. Op deze manier proberen we het brede publiek zo goed mogelijk te faciliteren.” En dat werkt! Vorig jaar trok het museum 54.000 bezoekers, maar Warmenhoven verwacht dit recordaantal in 2018 ruim te passeren. Wij begrijpen wel waarom en komen zeker nog eens terug om de sterren en planeten op ons gemak te verkennen.

Tekst: Yael Water / Foto's: Wietze Landman

Bekijk ook

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium

Anna & Us Heit

Hoofdsponsors
Hoofdsponsors
Businesspartners

Initiators