De vergrijzing van de grutto

‘De grutto is symbool van een veel groter probleem’

Het gaat slecht met de weidevogels. De biodiversiteit neemt af en dat heeft ernstige gevolgen voor dit type vogel, zoals de grutto. Reden voor Kening fan ‘e Greide, hoofdprogrammaonderdeel van Leeuwarden-Fryslân 2018, om de grutto als symbool te nemen voor de verdwijning van de biodiversiteit. Wat kunnen we doen om deze vogel, en dus ook andere soorten, te laten voortbestaan? De bekendste boswachter van Nederland, Arjan Postma, heeft ook over dit dier een uitgesproken mening.

,,De grutto is de asielzoeker van het dierenrijk. Hij heeft verre oorden als Portugal en West-Afrika als thuisbasis. Daar eet hij rijst. Hij komt hier om eieren te leggen en jongen snel groot te brengen. Dan vertrekt hij weer. De jongen zijn niet sterk genoeg om rijst te eten en leven van insecten. Ieder jong eet maar liefst 10.000 insecten per dag.”

De grutto
Boswachter Arjan, die overigens Friese roots heeft, loopt in herkenbaar bruin-groen boswachterpak door de weiden tegenover zijn huis in Driehuizen. De eerste buien van het jaar razen over het land, het grondwater staat hoog. Gunstig voor insecten en weidevogels. Door de verrekijker speurt Arjan het land af. Het is nu nog te vroeg voor de grutto, die laat zich pas eind februari zien.

,,Van nature maakt de grutto zijn nest in de uiterwaarde, dat zijn stukken land tussen een rivierbedding en de dijk en dus niet op het weiland. Hij zoekt bij aankomst in Nederland een mooie graspol om op te zitten. Door zijn lichaamswarmte groeit deze pol snel. Dan vouwt het gras zich om de vogel heen. Daarvan maakt hij een mooi nestje dat hem beschermt tegen roofvogels.”

Waar het misging
Na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland als onderdeel van de Marshallhulp uit de VS windmolentjes. Daarmee konden boeren het land droogzetten en daardoor eerder hooien. Hierdoor ontstond met name in Noord-Holland en Fryslân uitstekend broedgebied voor de grutto. De gruttopopulatie groeide spectaculair. In de jaren daarna is ons land steriel geworden. Landbouwmachines worden alsmaar groter, we gebruiken meer bestrijdingsmiddelen, waterpeilen zijn verlaagd en greppels zijn vervangen door drainagepijpen. Hierdoor staat het land constant droog. Waar vroeger veel kruiden stonden, is nu alleen nog eiwitrijk raaigras. Goed voor andere vogelsoorten als de gans, maar tussen raaigras leven geen insecten.

Het symbool
,,Als gevolg van deze veranderingen zijn er te weinig insecten en hebben jonge vogeltjes niks te eten. Dit is niet alleen voor de grutto een probleem, want insecten zijn de basis van de voedselpiramide. Wat ik schrikbarend vind, is dat de biodiversiteit in de stad hoger is dan op het platteland. Al jarenlang komt de beste honing van imkers uit de stad. Daar zijn de minste bestrijdingsmiddelen. De grutto is een symbool van een veel groter probleem.”

Hij sterft uit
Het landschap verandert, maar de grutto verandert niet mee. ,,Als we zo doorgaan, zal de grutto waarschijnlijk uitsterven. Deze vogel is een graadmeter voor hoe het met ons land gesteld is. Hoe meer grutto’s, hoe beter het met het land gaat. Als we niet willen accepteren dat het landschap verandert, moeten we er wat aan doen in plaats van naar elkaar te blijven wijzen. Het is dus goed dat Kening fan ‘e Greide aandacht aan de weidevogel besteedt.”

Laat de natuur met rust
Volgens de boswachter bemoeien mensen zich teveel met de natuur. ,,Een heel harde maar werkende maatregel is de natuur gewoon zijn gang te laten gaan. Grutto’s zijn heel honkvast en kunnen wel 25 jaar worden. Zodra zij een nest leggen in een boerenland, zetten wij er een kooitje overheen. Dankzij dat kooitje komen de jongen wel uit, maar die hebben vervolgens niks te eten en gaan alsnog dood. De grutto komt volgend jaar terug naar deze plek en de geschiedenis herhaalt zich. We zouden ze moeten laten komen, een nest laten maken en dat door de natuur laten mislukken. Dan leert de vogel daarvan en zoekt volgend jaar een betere plaats.”

Helaas zijn er in Nederland erg weinig van die ‘betere plaatsen’. ,,Wij moeten ervoor zorgen dat die goede plaatsen er komen. Dat kost geld dat veel partijen niet willen uitgeven. We compenseren een boer nu vaak wel voor het ombouwen van zijn land tot natuurgebied, maar we moeten hem er eigenlijk voor belonen, een stapje verder gaan. Boeren worden vaak voor onmogelijke kwesties gezet. We willen met zijn allen terug naar de biodiversiteit van honderd jaar geleden, maar we willen daar niet de armoede van toen bij.”

Vreemd product
Terwijl Arjan door het land wandelt, vliegen in de verte ganzen op. ,,De nijlgans is ook zo’n voorbeeld van de veranderende natuur. Die kwam hier vroeger niet. Mensen accepteren hem niet en schieten hem af. Hij is echter goed voor de weidevogels. Ik weet zeker dat wanneer er een nijlgans zit, er in de buurt ook een grutto en een kieviet komen nestelen. Roofvogels zijn namelijk doodsbang voor de nijlgans en blijven wel uit zijn buurt. Daardoor zijn de jonge grutto’s en kieviten veilig. Het is net als in de supermarkt. Als er een nieuw, vreemd product komt, moeten we er eerst niets van weten. Dan ontdekken we het eens op een etentje bij de buren en is het toch wel lekker. Na een paar jaar is het een algemeen geaccepteerd product.”

Draag jouw steentje bij
Voor veel mensen is de weide ver weg, maar iedereen kan zijn steentje bijdragen aan het voortbestaan van de grutto. ,,Zorg ervoor dat je in mei uit het land blijft. Dan gaat de grutto broeden. Als jij in het land gaat picknicken, gaan de oude grutto’s van hun nest en alarmeren de jongen. De jongen kunnen nog niet vliegen en duiken plat op de grond om zich te verstoppen. Het probleem is dat de jongen iedere vijf minuten moeten worden opgewarmd door de ouders, anders onderkoelen ze. Als jij dus in het weiland bent, kunnen de ouders hun jongen niet opwarmen en raken zij onderkoeld, met de dood tot gevolg.”

Volg de grutto
Er vliegen verschillende gezenderde grutto’s rond. Je kunt ze volgen op http://volg.keningfanegreide.nl/. Zo weet je wanneer je uit de weilanden moet blijven.

Tekst: Mark Grupstra / Foto's: Wietze Landman, Hans Pietersma & Jan van de Kam

Hoofdsponsors
Hoofdsponsors
Businesspartners

Initiators