Ga naar inhoud
MAP

Opgaan in het cultuurhistorisch landschap van Friesland

Arbeid & Adel

In verband met corona maatregelen kan de informatie op deze site onjuist zijn. 

Staten met parken als Engelse tuinen, kerken op eeuwenoude terpen, kaarsrechte meren dwars door moerasgebied; ons Friese landschap heeft veel van zijn kenmerkende uiterlijk te danken aan de eigenzinnige bewoners ervan. Of de adel er nu luxe staten bouwden, of turfstekers het land afgroeven op zoek naar gouden handel. De hand van de Fries zie je overal terug, als je maar weet waar je naar moet kijken. We nemen je mee terug in de tijd en laten je ontdekken hoe je volledig kunt opgaan in het cultuurhistorisch landschap van Friesland!

Arbeid: Turfwinning in Friesland

Het landschap van Zuidoost-Friesland is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. Als je er middenin staat zie je moerassige grassen en molens om je heen, maar van bovenaf bekeken tekent zich een lijnenspel van slootjes en meren af. In de achttiende eeuw werd hier veen afgegraven; grond dat zich in de IJstijd ontwikkelde en uitstekende brandstof bleek. De Friezen maakten er handel van, en goed ook. In dit moerasgebied zijn tegenwoordig honderden plantsoorten te vinden, waaronder bijzonder zeldzame orchideeën.

Ontdek de impact van arbeiders op het Friese landschap

De turfroute

De turfroute

De Turfroute is een cultuurhistorische vaarroute die door Zuidoost-Friesland kronkelt langs bossen, natuurgebieden en heidevelden. Onderweg kom je verhalen tegen over heren van stand, veenbazen en arme turfgravers in plaatsen als Oldeberkoop, Gorredijk, Appelscha en Heerenveen. 

Openluchtmuseum De Spitkeet

Openluchtmuseum De Spitkeet

Leer meer over de armoede en leefomstandigheden op de Friese en Groningse heide in de periode 1850-1950.

Openluchtmuseum It Damshûs

Openluchtmuseum It Damshûs

Dit openluchtmuseum biedt een boeiende terugblik op het bewogen verleden rond 1900. In het museum wordt het opgraven van laagveen om turf te maken in beeld gebracht.

Museum It Kokelhûs

Museum It Kokelhûs

Museum It Kokelhûs fan Jan en Sjut is gevestigd in een woning uit 1777, indertijd gebouwd door een veenbaas. De woonkamer is nog geheel ingericht in de stijl van begin vorige eeuw, compleet met betegelde wanden en 2 bedsteden. Er liggen matten, gevlochten van kokels, over de vloer.

Socialisme in Zuidoost Friesland

Socialisme in Zuidoost Friesland

Veenarbeiders hebben de afgelopen eeuwen het landschap van Zuidoost-Friesland met de hand gevormd. Zoals je vast weet, hadden ze een zwaar en uitizichtloos leven. Domela Nieuwenhuis kwam op voor deze werkende armen, en zo ontstond het socialisme in Nederland.

Boswachterspad Rottige Meente

Boswachterspad Rottige Meente

Minder dan een eeuw geleden was dit nog het toneel van mensonterende omstandigheden, nu zijn de veenpolders in de Rottige Meente rijke natuurgebieden.

Koloniën van Weldadigheid

Koloniën van Weldadigheid

Ontdek de Koloniën van Weldadigheid; bijzondere systematische zelfvoorzienende agrarische nederzettingen zijn ook te vinden in de nabijgelegen dorpen Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord. Omdat dit cultuurlandschap waarschijnlijk uniek op de wereld is, is het voorgedragen als Werelderfgoed voor de Unesco lijst. 

Beleefroute: Strijden voor gelijkheid

Beleefroute: Strijden voor gelijkheid

In deze fietsroute neemt Jort Kelder je mee langs de bolwerken van het socialisme in Friesland. De hoofdpersoon in deze fietsroute is Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Samen met de socialisten vocht hij voor 'het land der vrijheid'.

Beleef het zelf door te overnachten in knusse arbeidershuisjes

  • Te hooi en te gras

  • het weeshuis

  • woudhuisje drogeham

  • hotel almenum

  • it koaihus

Terpen in Friesland

De turfwinning zorgde er ook voor dat eeuwenoude terpen werden afgegraven. Terpen ontstonden door de bewoning van mensen, die door afval en “nieuwbouw” steeds weer nieuwe grondlagen maakten. De bekendste terp is te vinden in Hegebeintum.

Het is de hoogste terp van Friesland, maar met duidelijke invloed van veenafgraving. Aan de dorpskant is de terp grotendeels afgegraven tot rechte muren, waardoor lagen eeuwenoude grond de wand kleuren. 

Meer informatie

Landbouw en veehouderij in Friesland

Door het vele water waar ze omheen moesten werken, zijn de Friese weilanden vaak omringd door sloten, gemalen en soms ook molens. Typisch Fries. Maar die moeite loonde ook. De Friezen uit de landbouw hadden een flink inkomen en konden het breed laten hangen, wat je ziet aan de vele royale kop-hals-romp boerderijen die het platteland sieren. Aardappelen, suikerbieten en cichorei kwamen in flinke volumes fan ‘e klaai, uit Noordwest-Friesland, en Friese melkveehouderijen floreerden lange tijd dankzij Friese boter, dat in het buitenland ook wel bekend stond als het Friese goud.   

Friese ambacht

Een provincie met zo’n rijke geschiedenis kent vanzelfsprekend ook rijke ambachten. Hindelooper schilderwerk, Jouster klokken, Harlinger aardewerk, IJlster houten schaatsen, Burgummer klompen… Veel van deze ambachten zijn bewaard gebleven en worden ook nu nog uitgevoerd.   

De Friezen wisten dus goed raad met hout en klei. Je ziet dat ook terug in enkele parkbossen, die ooit werden aangelegd voor de houtkap. Een mooi voorbeeld is het Starnumanbos. Het is inmiddels uitgegroeid tot een natuurbos met dichtbegroeide wandelpaden, maar in een groot deel van het gebied tekenen afwatersloten kaarsrechte lijnen tussen de bomen door.  

Klompenmuseum

Klompenmuseum

In Scherjon’s Klompenmakerij worden nog iedere dag klompen gemaakt. En hoewel dat vroeger heel normaal was, is dat vandaag de dag uniek. Heb je altijd al willen weten hoe dat in zijn werk gaat, of wilt je meer weten over de geschiedenis van de klomp? Bezoek dan zeker het Klompenmuseum!

Museum It Tsiispakhûs

Museum It Tsiispakhûs

Duik in de rijke geschiedenis van de boter- en de kaashandel. De vele nog duidelijk herkenbare kaaskoopmanshuizen in Wommels herinneren aan die tijd, die duurde van ca.1880 tot 1910.

Het Fries Landbouwmuseum

Het Fries Landbouwmuseum

Het Fries Landbouwmuseum is een modern ingericht, levendig museum. Het museum toont de leef-, werk- en woonomstandigheden van de boer tijdens verschillende perioden. Je ziet de boer als voedselproducent, eerst voor zichzelf, later als bevoorrader van zijn omgeving en weer later als spil in de wereldvoedselproductie.

Museum Joure

Museum Joure

Museum Joure is een verrassend maakmuseum middenin het centrum van Joure. Beroemd middelpunt is de eerste fabriek van Douwe Egberts, waar je het verhaal achter dit wereldberoemde merk beleeft. Ook zeker de moeite waard zijn de fotogenieke Metaalfabriek van Keverling, waar vroeger koper gegoten werd, en de authentieke Drukkerij waar iedere donderdag drukkers in actie zijn. Een deur verder vind je een Friese Klokkenmakerij én de grootste collectie Friese klokken ter wereld.

Aldfaers Erf

Aldfaers Erf

In het Friese landschap onberoerd door de tijd ligt Aldfaers Erf (Grootvader’s Erf). Het karakteristieke terpdorp werd ooit bestempeld als één van de tien mooiste plaatsen van Nederland. Een schilderachtig dorpje net beneden de afsluitdijk in Allingawier. Bezoek de museumboerderij De Izeren Ko, de schilderwerkplaats, de smederij, de schoenmakerij en het brandweerhuis.

Nationaal Vlechtmuseum Noordwolde

Nationaal Vlechtmuseum Noordwolde

Het museum vertelt het verhaal van de bewoners, die uit de Koloniën van Weldadigheid (Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord) naar de velden rondom waren getrokken. Daar werden plaggenhutten gebouwd en probeerde men met de winning van turf een vorm van bestaan op te bouwen.

Kleine kaasboerderij

Kleine kaasboerderij

Leen Leen voor een rondleiding over zijn kaasboerderij.

Vlasmuseum It Braakhok

Vlasmuseum It Braakhok

Zwaar werk, dat braken en alle het andere dat kwam kijken bij de teelt en verwerking van vlas. In dit bijzondere kleine museum kan het zo maar zijn dat je even helemaal alleen bent in dit mooie stukje historie.

FIERLJEPPOLDER EN -MUSEUM

FIERLJEPPOLDER EN -MUSEUM

Kom alles te weten over het ontstaan, de ontwikkeling en de mogelijke toekomst van het fierljeppen.

Meer zien?

Meer zien?

Er is nog veel meer te doen en te zien. Ontdek het complete aanbod aan locaties, evenementen, routes en bezienswaardigheden met betrekking tot de Friese arbeid.

Adel: Zie hoe ze leefden

Kastelen, buitenplaatsen, landgoederen… In Friesland noemen we ze liever staten en stinzen. Op de honderden terpen van middeleeuws Friesland prijkte vaak een stins. Dit was een stenen toren met dikke muren, die bewoond werd en tegelijk als verdedigingstoren fungeerde. Er is slechts één Middeleeuwse stins bewaard gebleven: de indrukwekkende Schierstins van Veenwouden.    

Stinzen veranderen door de jaren heen vaak in staten. De eigenaar bouwde er een woonhuis omheen, dat uitgroeide tot luxe, statige bouwwerken die uiteindelijk bewoond werden door rijke of zelfs adellijke families. Een enkele state overleefde de eeuwen van gebruik en verval, en stuk voor stuk zijn ze de moeite waard om te bezichtigen. Soms dankzij de kleurrijke geschiedenis, maar ook dankzij vaak bijzondere stinzentuinen en indrukwekkende gevels.  

 

Ga op in het leven van de adel

Dekema state

Dekema state

De Dekema State is van oorsprong een adellijke woning, waar tot 1996 verschillende families gewoond hebben. De State en de tuinen zijn nu opengesteld voor publiek.

thuis bij escher

thuis bij escher

In de kleine expositie Thuis bij M.C. Escher leert de bezoeker de jonge Maurits Escher kennen. Aan de hand van jeugdfoto’s, voorwerpen en een documentaire wordt de band tussen Escher en het Princessehof meer dan ooit duidelijk. Ook wordt de invloed van keramiek op het kunstenaarschap van Escher duidelijk.

Park Vijversburg

Park Vijversburg

Het park bestaat uit vier verschillende parkdelen. Het historische deel van het park is voor het grootste deel aangelegd in de 19e eeuw. Bezoekers kunnen er wandelen over de vele slingerpaadjes en genieten van Villa Vijversburg, de grot, kluizenaarshut, oranjerie met een cactusverzameling, volière en de collectie beeldende kunst. Het park biedt rust en ruimte.

Museumhuis Eysinga

Museumhuis Eysinga

Een herenhuis gebouwd door een van de aanzienlijkste mannen in de achttiende eeuw. Daar verwacht je natuurlijk pracht en praal. Maar neem je ook een kijkje in de vertrekken van het personeel? En waarom stond het huis een periode leeg? Maak kennis met de familie Van Eysinga, bel aan, laat je verrassen en neem plaats aan de speeltafel.

Poptaslot of Heringastate

Poptaslot of Heringastate

Het Poptaslot of Heringastate is een compleet bewaard landgoed met slot, poortgebouw, tuinen, grachten, singels en een vrouwen gasthuis (hofje). Heringastate, vaak genoemd het Poptaslot, is een adellijke state uit begin 16e eeuw.

Museum Martena

Museum Martena

Franeker was ooit een roemruchte universiteitsstad waar professoren en studenten uit heel Europa te vinden waren. In de universiteitszaal is de sfeer van die tijd terug gebracht. Anna Maria van Schurman studeerde als eerste zeventiende eeuwse vrouw aan de universiteit, aan haar is een prachtige zaal gewijd. Op de bel-etage ziet je hoe er gewoond werd in dit stadskasteel. 

Hannemahuis

Hannemahuis

Het Hannemahuis centrum voor Harlinger cultuur en historie is een unieke combinatie van museum en gemeentearchief. In het museum, deels gehuisvest in een voornaam 18e-eeuws koopmanshuis, vindt u naast presentaties over de Harlinger geschiedenis en kunst, tijdelijke tentoonstellingen rond historische thema's en hedendaagse beeldende kunst.

Wandeling door een slottuin

Wandeling door een slottuin

Krokussen, wilde tulpen en holwortel; dat zijn enkele voorbeelden van typische stinsenplanten. Waan je tijdens deze wandeling in een echte slottuin.

Royaal slapen in Friesland

  • Allingstate

  • BOUTIQUE HOTEL 'T GERECHT

  • landgoed lauswolt

  • De abdij

  • Lunia

  • Boutique Hotel Catshuis

Adel: Maria Louise. Prinses van Oranje, maar tante voor de Friezen

De roots van ons huidige Koningshuis liggen in Friesland. Zo, dat is eruit. We zijn er namelijk bescheiden trots op. Het is te danken aan Prinses Maria Louise van Hessen-Kassel. Zij trouwde in de 18de eeuw met Johan Willem Friso van Nassau en baarde zijn kind; Willem IV. Maria Louise ging een roerig leven tegemoet, maar werd dankzij haar zachte karakter door de Friezen liefkozend Maaike Muoike (muoike is Fries voor tante) genoemd.  

Wanneer Maria Louise nog maar 23 is, sterft haar man. Daarop neemt ze twintig jaar lang zijn stadhouderlijke taken over, tot haar zoon volwassen is. De macht van Willem IV wordt vervolgens in 1747 flink uitgebreid; hij wordt Stadhouder van de gehele Republiek. Wanneer hij en zijn vrouw overlijden, is hun zoon nog minderjarig. Ondanks haar hoge leeftijd, wordt Maria Louise daarom nog eenmaal regentes, dit keer voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Ze was daarmee de machtigste vrouw van Nederland.

Koninklijke belevenissen in Friesland

HET PRINCESSEHOF VAN MARIA LOUISE

HET PRINCESSEHOF VAN MARIA LOUISE

Het stadspaleis in Leeuwarden dankt zijn naam aan de stammoeder van ons huidige koningshuis: Maria Louise van Hessen-Kassel, prinses van Oranje-Nassau. Een intieme expositie geeft een blik achter de schermen van haar veelbewogen leven.

van hofstad naar wad

van hofstad naar wad
FIETSROUTE

Deze route voert je langs verschillende staten en stinzen. Het zijn herinneringen aan de rijke geschiedenis van welvarend Friesland.

Prinsentuin, 200 jaar Stadspark van alle Leeuwarders

Prinsentuin, 200 jaar Stadspark van alle Leeuwarders

Ter gelegenheid van het feit dat het 200 jaar geleden is dat de Prinsentuin werd opengesteld voor het publiek is de tentoonstelling 'Prinsentuin, 200 jaar stadspark van alle Leeuwarders' ingericht. Met o.a. originele tekeningen van tuinarchitect Roodbaard, schilderijen en foto’s van bijzondere gebeurtenissen als de Elfstedentocht van 1956 en het legendarische concert van Herman Brood in 1978.

Beleefroute: Adellijke voetsporen

Beleefroute: Adellijke voetsporen

Altijd al benieuwd hoe de adellijke families vroeger hebben geleefd? In deze historische wandelroute neemt Jort Kelder je mee door de pittoreske dorpjes: Olterterp en Beetsterzwaag. 

Friese Verhalen Tour

Friese Verhalen Tour

Deze stadswandeling door Leeuwarden vertelt het verhaal van deze unieke regio met haar eigen taal en cultuur. We leren je een beetje Fries, gaan de Friese Statenzaal van binnen bekijken en hoen hoe Oranjekoeken gemaakt worden. Aan het einde van deze stadswandeling weet je hoe je een ‘oprjochte Fries‘ moet zijn.

Tentoonstelling Haute Bordure

Tentoonstelling Haute Bordure

Ontdek hoe de adel van de 17de eeuwse zich in rijkversierde kleding staken.

koninklijk nederland

koninklijk nederland
PODCAST

Deze podcast van het NBTC neemt je mee door het Friese verleden van de Oranje Nassau's.

Hofstad Leeuwarden

Hofstad Leeuwarden

Ontdek in Leeuwarden sporen van de zeven Friese stadhouders van Nassau. In de stad zijn prachtige voorbeelden terug te vinden. Twee paleizen, de Stadhouderlijke graven in de Grote of Jacobijnerkerk en het stadspark Prinsentuin. Monumenten, gebouwen en straatnamen herinneren aan de relatie met het vorstenhuis.

A GUIDE TO LEEUWARDEN

A GUIDE TO LEEUWARDEN

De beste manier om Leeuwarden te ontdekken is met een van de stadswandelingen mee te gaan. De gidsen kennen de verborgen plekken van de stad en vertellen graag over haar historie, maar weten ook de leukste winkels en mooiste graffiti te vinden.

Beleefroute: Tante Marijke

Beleefroute: Tante Marijke

In deze beleefroute neemt Jort Kelder je mee door het leven van prinses Maria en haar bijdrage aan de oude Friesland.

meer zien?

meer zien?

Er is nog veel meer te doen en te zien. Ontdek het complete aanbod aan locaties, evenementen, routes en bezienswaardigheden met betrekking tot de Friese adel.

Ontdek de andere Friese landschappen

Duinen en dijken, bossen en stranden, meren en moerassen. Nergens anders vind je zoveel verschillende landschappen per vierkante kilometer als in Friesland. Ga op ontdekkingstocht en laat je verassen door één van de andere landschappen!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen van Friesland.nl


Menselijke validatie is mislukt

Lees hier hoe wij omgaan met je gegevens