Ga naar inhoud
MAP

Het verhaal van Eise Eisinga

26,4 km

  • route.download

Beleef het verhaal van Eise Jeltes Eisinga en ontdek waar hij geboren is, fiets langs de route die hij wekelijks wandelend moest afleggen om wiskundeboeken van Euclides te kunnen bestuderen zodat hij later zijn Planetarium kon bouwen.

Eise Eisinga werd op 21 februari 1744 in Dronrijp geboren op de Tsjerkebuorren 13. In Donrijp volgde hij ook de lagere school. 
Toen hij een jaar of 5 was, verhuisde het gezin naar de Brêgebuorren 14.
Beide huizen zijn er nog en liggen aan de route.

Zoals veel kinderen in die tijd moest hij thuis komen werken, i…

Beleef het verhaal van Eise Jeltes Eisinga en ontdek waar hij geboren is, fiets langs de route die hij wekelijks wandelend moest afleggen om wiskundeboeken van Euclides te kunnen bestuderen zodat hij later zijn Planetarium kon bouwen.

Eise Eisinga werd op 21 februari 1744 in Dronrijp geboren op de Tsjerkebuorren 13. In Donrijp volgde hij ook de lagere school. 
Toen hij een jaar of 5 was, verhuisde het gezin naar de Brêgebuorren 14.
Beide huizen zijn er nog en liggen aan de route.

Zoals veel kinderen in die tijd moest hij thuis komen werken, in zijn geval in de wolkammerij van zijn vader. Naast het wolkammen nam hij van zijn vader de interesse over voor zaken als sterrenkunde en wiskunde. Hij was zó leergierig dat hij al op jonge leeftijd wekelijks naar Franeker liep, waar hij met Willem Wijtses, een wolverver, de wiskundeboeken van Euclides bestudeerde aan de Franeker Academie. Op 24-jarige leeftijd trouwde Eisinga met Pietje Jacobs, waarna hij zich in 1768 als wolkammer in Franeker vestigde.

De voormalige Academie van Franeker heeft tegenwoordig een andere functie. De Franeker Academie is verhuist naar de Botniastins op de Breedeplaats 1 Franeker.  Deze ligt op de route en is te bezoeken. Ontdek hier ook het verhaal van het scheve krukje van Eise Eisinga.

Eelko Alta, een predikant uit Bozum, beweerde in een boekje dat de wereld in mei 1774 zou vergaan als gevolg van een samenstand van vier planeten. Vanwege dit gerucht en de wetenschap de "de aarde immers toch blijft bestaan" vond Eise Eisinga het leuk om een machine te bouwen "die mij ieder moment kan laten zien wat er aan de hemel gebeurt". Aan de hand hiervan kon hij de nieuwsgierige toeschouwers laten zien hoe de planeten zich bewegen.

In 1778 kondigde hij publiekelijk aan dat hij inmiddels vier jaar werkte aan een beweegbaar astronomisch planetarium. Hij deed dit niet alleen, zijn vader vervaardigde houten schijven en tandwielen, terwijl zijn broer de plafonds van de woonkamer beschilderde met het planetenstelsel.

Het model van de zon met de 6 planeten die eromheen draaien, werkt nog steeds. Daarmee is het het oudste werkende planetarium ter wereld.  Breng ook zeker een bezoek aan het Koninklijk Planetarium voordat de route weer terug gaat naar Dronrijp.

Eisinga overleed in 1828 op 84-jarige leeftijd. Hij liet een testament na waarin hij de werking van zijn planetarium nauwkeurig beschreef. Eise Eisinga werd bijgezet bij zijn vaders graf op de begraafplaats van de Salviuskerk (d' Alde Wite) in Dronrijp. Er staat een door Eisinga bedachte vierkantsvergelijking op de zerk, waarmee de sterfdatum en leeftijd van zijn vader berekend kunnen worden. Het borstbeeld, het graf en de kerk zijn te bezoeken.

De ouderlijke woning, daar waar de route begon, staat 100 meter vanaf zijn laatste rustplaats.

Lokaasjes op dizze rûte

Begjinpunt: Geboortehuis Eise Jeltes Eisinga
Tsjerkebuorren 13
9035 BA Dronrijp
1

geboortehuis Eise Jeltes Eisinga

geboortehuis Eise Jeltes Eisinga
Geboortehuis Eise Jeltes Eisinga
Tsjerkebourren 13
9035 ba Dronrijp
geboortehuis Eise Jeltes Eisinga
2

Borstbeeld Eise Jeltes Eisinga

Borstbeeld Eise Jeltes Eisinga
Tsjerkebuorren 13
9035 BA Dronrijp
61 67 24 49 87 09
3

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium
Eise Eisingastraat 3
8801KE Franeker
4

Monument voor Eise Eisinga

Monument voor Eise Eisinga
Bruggetje bij Planetarium
raadhuisplein
8801 Franeker
5

Botniastins

Botniastins
Academie van Franeker
Breedeplaats 1
8801 LZ Franeker
Botniastins Franeker
09 29 92 44
6

Salviuskerk Dronrijp

Salviuskerk Dronrijp
Salviuskerk Dronrijp
Tsjerkebuorren 1
9035 Dronrijp
7

Salviuskerk Dronrijp

Salviuskerk Dronrijp
Salviuskerk Dronrijp
Tsjerkebuorren 1
9035 Dronrijp

Beschrijving

Begjinpunt: Geboortehuis Eise Jeltes Eisinga
Tsjerkebuorren 13
9035 BA Dronrijp

Start bij het geboortehuis van Eise Eisinga. Hij werd op 21 februari 1744 in Dronrijp geboren op de Tsjerkebuorren 13.  Sla rechtsaf het Skilpaed op naar knoopunt 61. Hier vindt u aan de rechter hand de Brêgebuorren 14, het woonhuis waar Eise vanaf zijn 5de jaar heeft gewoond. Vanaf knooppunt 61 fietst u rechtdoor over het water via de Longbuorren naar knoopunt 67 en 24 waar u rechtsaf slaat naar de Keimptilsterdyk. Deze blijft u volgen tot knooppunt 49 rechts de dykshoek op en steekt u het water over om vervolgens met de fietspont Keimptille het kanaal over te steken. U fietst weer verder links via de Kingmatille naar knooppunt 87. Hier gaat u rechtdoor de Salverderweg op. Deze volt u tot aan Franeker knooppunt 9, hier slaat u linksaf over het water en vervolgens over de gracht rechts het Godsacker op en fietst u langs de gracht en rechts en direct weer links naar de Eise Eisingastraat. 

Hier kunt u het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium bezoeken en zijn standbeeld bekijken. Vervolgens fietst u naar de Voorstraat en dan links de Bredeplaats op. Hier kunt u de Botniastins bezoeken. De Franeker Academie is in deze stins gevestigd. Het gebouw waar de Academie in zat waar Eise Eisinga naartoe ging heeft inmiddels een andere functie gekregen.

Vanaf hier fietst u weer terug naar Dronrijp via knooppunt 9 fietst u rechtdoor via de Leeuwarderweg en bij de rotonde slaat u links af en direct rechts naar de Van Andel Ripkestraat, links de Schalsumerweg in en dan rechts aanhouden naar de Franekerweg. Hier fietst u langs het water door Schalsum naar knooppunt 29. U fietst door naar Peins over de Dorpsstraat rechts langs de kerk naar de Zweinserweg naar Zweins via knooppunt 92 waar u linksaf slaat de Alddyk in. Bij knooppunt 44 slaat u rechtsaf de Buorren op en via de Skingsterdyk op. U steekt over naar de Strjitwei naar Dronrijp. Bij de rotonde slaat u rechtsaf de Siaerdamasingel op, vervolgens links It Sylstring op en dan rechts via de Fetsasingel links De Koarte Ekers op. U steekt het water over via de Haven en zo weer naar de Tsjerkebuorren links naar de Salviuskerk (d' Alde Wite). Hier werd Eise Eisinga bijgezet bij zijn vaders graf op de begraafplaats.  Er staat een door Eisinga bedachte vierkantsvergelijking op de zerk, waarmee de sterfdatum en leeftijd van zijn vader berekend kunnen worden. Het borstbeeld, het graf en de kerk zijn te bezoeken.

De ouderlijke woning, daar waar de route begon, staat 100 meter vanaf zijn laatste rustplaats.

7

Salviuskerk Dronrijp

Salviuskerk Dronrijp
Salviuskerk Dronrijp
Tsjerkebuorren 1
9035 Dronrijp
61
67
24
49
87
09
09
29
92
44

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen van Friesland.nl


Minsklike falidaasje is mislearre

Lees hier hoe wij omgaan met je gegevens