Deze kerk heeft misschien wel de merkwaardigste geschiedenis van alle oude kerken in Friesland. Het gebouw was van origine namelijk een brouwerij van klooster Jeruzalem. Dit klooster werd gebouwd in opdracht van Gercke Harkema. Het ging daardoor Gercke’s Klooster heten, net als het dorp dat later ontstond. Het klooster werd na de hervorming afgebroken, maar de brouwerij bleef staan. Deze werd in 1629 omgebouwd tot kerk. Pas in 1854 is een toren toegevoegd.
De kerk heeft veel korfboogvensters, die in stijl ietwat afsteken tegen de rechthoekige woonhuisvensters aan de oostzijde. Deze laatste zijn aangebracht bij de inrichting van een pastorie met twee verdiepingen, nu een aula en bovenzaal.
Ook binnen vind je allerlei bouwsporen. In de vrij kleine, ingetogen kerkzaal zitten nissen in de muren en is de plekherkenbaar waar de schoorsteen van de brouwerij zat. Verder zijn de preekstoel en het orgel het bekijken waard.
Extra informatie:
De hervormde kerk van Gerkesklooster heeft wellicht de merkwaardigste geschiedenis van alle oude kerken in Friesland. Het gebouw is in de 15de eeuw gesticht als brouwhuis van het premonstratenzerklooster Jeruzalem, ook Gerkesklooster genaamd naar zijn stichter Gerke Harkema (1240). Het aan grondbezittingen rijke klooster dat vrij spoedig was overgegaan tot de cisterciënzer orde, werd na de Hervorming door de Staten van Friesland genaast en goeddeels gesloopt. Het dorp dat bij het klooster tot ontwikkeling was gekomen en daarnaar Gerkesklooster werd genoemd, kreeg in 1629 toestemming en een bijdrage van de Staten om het gehandhaafde brouwhuis van het klooster te verbouwen tot kerk.
In de westelijke muur staan aan weerszijden van de slanke, in 1854 toegevoegde toren afgeplatte korfbogige vensters en in de geveltop nissen van dezelfde vorm. In de zuidelijke muur zijn sporen te zien van dichtgemetselde korf-, flauwe spits- en rondbogige vensters. Hier zit bovendien een fraaie dichtgemetselde ingang; korfbogig in een geprofileerde kielboognis. De oostelijke gevel vertoont ook middeleeuwse vormen: diepliggende venstertjes en een ingang, alles in korfbogige vorm. Blijkens restanten van een zandstenen cordonband is het bouwwerk oorspronkelijk hoger geweest. In het westelijke gedeelte van het rechthoekige gebouw zijn aan beide zijden rondbogige kerkvensters aangebracht. In 1786 kreeg het gebouw een nieuwe kap en is in het oostelijke gedeelte de pastorie van twee verdiepingen ingericht, later (1874) kosterswoning en recent aula en bovenzaal. Dat gedeelte kreeg aan de zuid- en noordzijde woonhuisvensters en een omlijste ingangspartij.
De vrij kleine kerkzaal heeft een vlak balkenplafond. In de wanden zijn allerlei bouwsporen zichtbaar, nissen en in de westelijke wand is de plaats van de schoorsteen van de brouwerij herkenbaar. De kerk heeft een ingetogen inrichting met tegen de oostelijke wand en binnen het doophek de preekstoel met klankbord. De kuip heeft kussenpanelen en enige versiering. Binnen het doophek is ook het kleine, door de firma Flentrop gebouwde orgel geplaatst. De banken zijn afkomstig uit de kerk van Britswert.
Brouwerij 15de eeuw, sinds 1629 hervormde kerk
Preekstoel, orgel
