De sluis 'syl' van Iezumasyl en het gemaal De Dongerdielen vertellen het verhaal van eeuwenlang leven met en werken aan het Friese water.
In 1671 en 1672 werd bij Iezumasyl een uitwaterings- en keersyl aangelegd om het water van de Suderie naar de Lauwerszee te kunnen afvoeren. Waarschijnlijk was er op deze plek al eerder een syl aanwezig. De Suderie was van oorsprong een zeearm en vormde een belangrijke waterverbinding tussen het binnenland en de zee.
De syl werd in 1745 hersteld en in 1931 grondig vernieuwd. Bij deze werkzaamheden stond polderopzichter W.D. Booijenga van het Waterschap Oost- en Westdongeradeel aan het hoofd. Ook het bijbehorende contributiehuisje werd vernieuwd. Om de afwatering verder te verbeteren, werd in dezelfde periode het elektrische gemaal De Dongerdielen gebouwd. De ijzeren ophaalbrug dateert uit 1901. Het waterstaatkundige complex van Iezumasyl bestaat uit de syl, het gemaal, de ophaalbrug en het bedieningsgebouw.
De afsluiting van de Lauwerszee in 1969 veranderde de functie van het gebied. De voormalige zeedijk verloor zijn rol als primaire zeewering, maar de syl bleef onderdeel van het regionale waterbeheer. De sluisdeuren zijn in 1992 vernieuwd. In 2023 zijn opnieuw de twee grote sluisdeuren aan de zijde van de Raskes vernieuwd en is een vispassage aangelegd.
Het gemaal De Dongerdielen is een ingetogen gebouw van gele baksteen, dat in 1931 werd gebouwd. Het heeft een rechthoekige vorm, een zadeldak en een zorgvuldig vormgegeven interieur. In de machinekamer staan drie horizontale schroefpompen van Stork. De vormgeving wordt toegeschreven aan polderopzichter W.D. Booijenga en sluit aan bij de zakelijke architectuur van het interbellum.
Oorspronkelijk bediende de sluiswachter de pompen wanneer het waterpeil te hoog werd. Later werd de installatie geautomatiseerd. Tegenwoordig zorgen moderne systemen ervoor dat de waterafvoer automatisch kan worden geregeld. Als het moet, pompt het gemaal van Wetterskip Fryslân 1 miljoen liter water per minuut weg! Dit gemaal is niet publiek toegankelijk.
De syl en het gemaal vormen samen een bijzonder stukje waterstaatkundig erfgoed.
