In de tijd dat boerenbedrijven ontstonden nadat de turf gewonnen was, nam aan het eind van de 19e eeuw het aantal toe. De kavels werden gehuurd, gepacht of gekocht van de landeigenaren, de Heeren Compagnons. De schrale restanten van de turfbodem werden vermengd met de ruwe bolsterturf die overgebleven was van het vervenen, soms uitgevoerd door specialistische aannemingsbedrijven zoals ‘De Drie Provinciën’. Met kunstmest werd geprobeerd om zo goed en zo kwaad als dat ging enige (financieel) vruchtbare teelt te verkrijgen van graan en vooral aardappelen.
Na de eeuwwisseling waren er landbouwbedrijven die overstapten op gemengd bedrijf, dus met melkveehouderij erbij. Pas in het tweede deel van de 20e eeuw werden gemengde bedrijven alleen melkveebedrijven met hooi- en (kuil)graslanden en enige akkerbouw van winterveevoer (knol, biet en uiteindelijk alleen mais). Een van die eerste boeren die overstapten van turflandbouw naar zuivelbedrijf was Gerrit Stoker.
Zuivelboer-woning
In 1912 vroeg zodoende zuivelboer Gerrit Hanzes Stoker een bouwvergunning aan voor een woning met boerenschuur. Aan de overkant van het water ziet u het voorhuis van die boerderij, Vaart ZZ 27. Gebouwd in 1913 door aannemer Gerke Hoekstra en timmerman Herman Oosterloo. Het verhaal gaat dat de timmermansleerling Sieger (Wiebes) de Jong tijdens het werk aan deze klus een zonnesteek kreeg en ter plekke overleed op 19-jarige leeftijd. De man in het wit is de stukadoor, de heer Koning uit Wolvega. In latere jaren werd de boerderij gekocht door Anne Jongsma, komende van de modelboerderij (object 5). Zoon Jouke nam in 1946 het bedrijf over. Om het gewin te vergroten begon Jouke in de jaren ’50 zomers een kampeerboerderij, naast het boerenbedrijf een mooi extraatje. Een van de vele in en rond Appelscha overigens.
In de loop der tijd werd het boerenbedrijf beëindigd. Er werden kamers bijgemaakt en het kreeg de functie van “sociaal pension”, zoals dat werd genoemd: woonruimte voor starters en wie tijdelijke woonruimte zocht. In 1997 heeft Jongsma het bedrijf verkocht.
